Ustawa o finansach publicznych określa obowiązki jednostek sektora finansów publicznych w zakresie audytu wewnętrznego. Jego celem jest dostarczenie kierownikowi jednostki obiektywnej oceny zgodności prowadzonej działalności z obowiązującymi przepisami prawa i regulacjami wewnętrznymi, a także oceny efektywności i skuteczności systemów zarządzania i kontroli. Przedmiotem audytu jest też badanie wiarygodności sprawozdania finansowego oraz sprawozdania z wykonania budżetu. Dzięki temu audyt wspomaga zarządzanie jednostką, sygnalizując występujące niedociągnięcia i nieprawidłowości. Do zadań audytu należą też czynności doradcze oraz formułowanie propozycji usprawnień.
Z uwagi na przedstawione cele i zadania audytu jego przeprowadzenie wiąże się z szeregiem złożonych czynności i wymaga rozległej wiedzy. W związku z tym w niniejszej pracy, oprócz ogólnych zasad i procedur audytu wewnętrznego, są przedstawione obszary audytu i związane z nimi problemy badania w jednostkach sektora finansów publicznych. Praca jest podzielona na dwie części. W pierwszej części, obejmującej ogólne zasady audytu wewnętrznego, znajdują się rozdziały dotyczące charakterystyki i rodzajów audytu, standardów audytu wewnętrznego, szacowania ryzyka i stosowania technik przydatnych w badaniu. W tej części jest też mowa o planowaniu audytu, trybu jego realizacji i sprawozdawczości z nim związanej. W końcowym rozdziale części pierwszej jest omówiona organizacja komórki audytu wewnętrznego, a także wymagania kwalifikacyjne wobec audytora wewnętrznego oraz jego uprawnienia i obowiązki, z uwzględnieniem możliwości korzystania z usług podmiotów zewnętrznych specjalizujących się w przeprowadzaniu badań audytowych na podstawie umów zawartych z zainteresowanymi jednostkami sektora finansów publicznych.
Druga część pracy jest poświęcona podstawowym obszarom audytu wewnętrznego. W kolejnych rozdziałach tej części zostały omówione problemy audytu systemu kontroli zarządczej, systemów informatycznych, systemu kadr i wynagrodzeń oraz audytu funduszy ze źródeł zagranicznych i audytu finansowego.
Układ poszczególnych rozdziałów odpowiada następującemu schematowi. Każdy rozdział jest poprzedzony krótką charakterystyką poruszanych w nim zagrożeń. Opisywane treści są ilustrowane przykładami ukazującymi praktyczne rozwiązania. Temu służą też załączniki zamieszczone na końcu niektórych rozdziałów. Poszczególne rozdziały kończy syntetyczne zestawienie najważniejszych problemów z danego zakresu. Do każdego rozdziału jest też podana podstawowa literatura związana z poruszaną tematyką.
W zamierzeniu autorów, wśród których są teoretycy i praktyk-audytor, praca jest zaadresowana do audytorów oraz osób współpracujących z nimi, a zwłaszcza korzystających z ustaleń audytu. Opracowanie, z uwagi na wyczerpujące i poparte przykładami ujęcie zagadnień, może też być wykorzystane przez studentów specjalności obejmujących problematykę audytu. Może również być przydatne na studiach podyplomowych i specjalnych kursach z zakresu audytu wewnętrznego.
Omawiane zagadnienia zostały przedstawione według stanu prawnego na 31 sierpnia 2011 roku. Przedstawiono też odwołania do wcześniejszych przepisów, jeżeli zawarte w nich kwestie nie straciły aktualności mimo utraty ważności regulacji, w których te zagadnienia występowały.
Proces budowy gospodarki rynkowej zwraca wyraźnie uwagę na znaczenie rachunkowości w tym systemie gospodarowania. Wprawdzie próby skwantyfikowanego określenia przejawów działalności gospodarczej widoczne są od najdawniejszych czasów, jednak dopiero rachunkowość wykorzystała w pełni w swym działaniu ideę pomiaru. Dlatego słusznie traktuje się rachunkowość jako system pomiaru wartości ekonomicznej pomnażanej w procesie gospodarowania.
Polska rachunkowość podąża za rozwiązaniami rachunkowości w świecie. Globalizacja gospodarki światowej oraz rozwój gospodarki rynkowej w Polsce determinują doskonalenie naszych rozwiązań, w tym również nowelizację polskiego prawa o rachunkowości. Szczególne znaczenie w okresie istotnych przemian światowej i polskiej rachunkowości ma problem kwalifikacji kadr na wysokim poziomie wtajemniczenia zawodowego w zakresie rachunkowości. Od ich przygotowania teoretycznego i praktycznego zależy przyszłość polskiej rachunkowości, a pośrednio i gospodarki.
Krakowski Oddział Okręgowy Stowarzyszenia Księgowych w Polsce podjął dyskusję na temat różnic pomiędzy prawem bilansowym a prawem podatkowym. Problematyka odnosi się głównie do ujęcia aktywów i ma niezwykle pragmatyczny aspekt wyrażony przez podtytuł opracowania – konieczność czy zbędne obciążenie podmiotów. Wprowadzeniem zaś do tej dyskusji jest syntetyczny zarys teorii wyceny bilansowej, ze wskazaniem nadrzędnych zasad rachunkowości istotnie wpływających na zagadnienia pomiaru wartości. Problematyka ta była przedmiotem dwóch konferencji naukowych w krakowskim środowisku księgowych w 2006 i 2007 roku, których wnioski publikowane były na łamach miesięcznika „Rachunkowość”.
Opracowania zamieszczone w niniejszej książce, przygotowane na podstawie referatów tych konferencji, odpowiednio zaktualizowane mogą i powinny stać się inspiracją do dalszej, ważnej dla środowiska księgowych, i nie tylko, dyskusji.
Zgodnie z założeniami wydawniczymi niniejsza książka jest adresowana do czytelników, którzy są zainteresowani poznaniem lub pogłębieniem wiedzy z zakresu podstaw rachunkowości. Książka jest zatem skierowana przede wszystkim do studentów szkół ekonomicznych, jak również uczestników kursów z zakresu rachunkowości.
Moim zamierzeniem było przedstawienie w książce rachunkowości jako określonego standardu wiedzy o działalności gospodarczej podmiotu – a zwłaszcza podstawowych cech, zasad i konwencji systemu rachunkowości. Nie jest to więc teoretyczna monografia rachunkowości, ale uogólniające vademecum, które obejmuje przede wszystkim ekonomiczne i finansowe podstawy tej dyscypliny, czyli myślowe, koncepcyjne metody opisu zjawisk ekonomicznych. Charakterystyczną cechą tego opracowania jest – jak sądzę – oryginalny walor dydaktyczny, ułatwiający percepcję opisywanych zagadnień. Podstawowe założenia systemu rachunkowości zostały opisane jasno i prosto, w oderwaniu od technik i technologii prowadzenia ksiąg rachunkowych na rzecz ogólniejszego, ekonomicznego traktowania przedmiotu opisu w rachunkowości. Formalny, hermetyczny język zawodowy – np. konto, sposoby rejestracji zdarzeń gospodarczych, dokumenty księgowe, zasady zamykania i otwierania kont itp. praktyczne rozwiązania – opisano w końcowej części książki; są to zagadnienia wtórne, nieistotne z punktu widzenia zrozumienia fundamentu myślowego rachunkowości, a ponadto – rozwiązania zmienne w czasie i przestrzeni.
Mam nadzieję, że książka jest kontynuacją „warszawskiej doktryny dydaktycznej”, której twórcą był profesor Stanisław Skrzywan. Uwypukliłam w niej przede wszystkim ponadczasową istotę myślenia kategoriami rachunkowości, czyli metodę bilansową, która jest – jak sądzę – metodą myślenia niezbędną każdemu prawidłowo wykształconemu ekonomiście.
Dla całkowitej jasności sprawy pragnę podkreślić, że abstrahowanie od „zawodowego” pojmowania rachunkowości nie utrudnia, a wręcz odwrotnie – jak uważam – ułatwia zrozumienie systemu rachunkowości; chodzi o to, że rachunkowość jako dyscyplina empiryczna dysponuje rozbudowanym arsenałem narzędzi techniki i technologii przetwarzania danych o zjawiskach gospodarczych, które są ważne dla profesjonalisty, ale nieistotne dla zrozumienia podstawowych jej założeń i prawidłowości; tylko one mają charakter ponadczasowy i leżą u podstaw każdego dowolnego systemu w praktyce.
W związku z powyższym zrezygnowałam z opisywania w książce powszechnie stosowanego w literaturze fachowej „zawodowego” wizerunku rachunkowości. Wierzę, że przyjęte w niej założenia pozwolą każdemu czytelnikowi poznać i zrozumieć metodologię rachunkowości, czyli jej trwałą, niezmienną w czasie formułę opisywania działalności i majątku dowolnego podmiotu gospodarującego.
Mam nadzieję, że przyjęta koncepcja książki została zrealizowana zgodnie z zamierzeniami w stopniu umożliwiającym czytelnikom jej dostateczny odbiór i że rachunkowość nie będzie przez nich kojarzona z księgowaniem na „szubieniczkach”, ubranym w kilka formułek i reguł.
Podstawowym celem rachunkowości, jako uniwersalnego systemu informacyjno-kontrolnego, jest tworzenie wiarygodnego obrazu działalności jednostek gospodarczych prezentowanego w postaci sprawozdania finansowego oraz ocen i opinii z nim związanych. W historycznym rozwoju rachunkowości obserwuje się kompromisowe łączenie głównych jej funkcji, a zwłaszcza akcentowanie funkcji informacyjnej bądź funkcji kontrolnej.
W dobie kryzysu zaufania do informacji pochodzących z systemu rachunkowości, spowodowanego ujawnionymi ostatnio oszustwami i malwersacjami finansowymi, również z udziałem księgowych i biegłych rewidentów, środowisko to poszukuje przyczyn i możliwości rozwiązania tej niekorzystnej sytuacji. Procesowi temu towarzyszyć winna dyskusja i podejmowanie stosownych prac badawczych w zakresie kontrolnej funkcji rachunkowości. Wyrazem tego nurtu jest opracowanie, które jest zbiorem problemów badawczych zespołu Katedry Rachunkowości Finansowej. Uwzględniają one szerokie podejście do istoty rachunkowości, które włącza w jej zakres zagadnienia analizy oraz badania sprawozdania finansowego. Uniwersalność rachunkowości sprawia zaś, że tematyka opracowania dotyczy różnych branż.
Do nurtu rozważań dotyczących funkcji rachunkowości, a szczególnie jej funkcji kontrolnej (część I), zaliczyć można opracowania poświęcone: wskazaniu funkcji współczesnej rachunkowości, kontroli finansowo-księgowej jako narzędzia gospodarności jednostki, kontrolnej funkcji sprawozdania finansowego, kontrolnej funkcji polityki rachunkowości, kontroli procesu utraty wartości aktywów, inwentaryzacji, kontrolnej funkcji rachunku kosztów, kontrolnej funkcji rachunku wyników, kontroli w procesie świadczenia usług ze szczególnym uwzględnieniem outsourcingu finansowo-księgowego, funkcji kontrolnej rachunkowości w działalności rad nadzorczych.
Problematykę analizy finansowej w jej aspekcie kontrolnym (część II) reprezentuje opracowanie poświęcone wskaźnikom kontroli procesu kreowania wartości w przedsiębiorstwie.
Problematyce rewizji finansowej z uwzględnieniem zagadnień kontroli (część III) poświęcono opracowania: kontrola a doradztwo w rewizji finansowej, poziomy kontroli w procesie badania sprawozdania finansowego, kontrolna funkcja rewizji finansowej w jednostkach zainteresowania publicznego.
Problemy kontrolnej funkcji rachunkowości w innych branżach (część IV) poruszają opracowania o: kontrolnej funkcji rachunkowości podatkowej i bankowej, ustawowych normatywach wypłacalności w kontroli bezpieczeństwa finansowego ubezpieczycieli, kontroli bezpieczeństwa funkcjonowania Otwartych Funduszy Emerytalnych, dyscyplinie finansowej w jednostkach służby zdrowia.
Produktem rachunkowości są informacje o różnych kategoriach ekonomicznych (majątku, kapitale własnym, wyniku finansowym itd.), które są zestawione w poszczególnych elementach sprawozdania finansowego (bilansie, rachunku zysków i strat, rachunku przepływów pieniężnych, zestawieniu zmian kapitału/funduszu własnego, informacji dodatkowej). Informacje zawarte w sprawozdaniu finansowym stwarzają podstawy zarządzania jednostką gospodarczą.
Podstawowym celem niniejszego opracowania jest przedstawienie zasad sporządzania rachunku przepływów pieniężnych.
Warto podkreślić, że informacja o przepływach pieniężnych pozwala na ocenę:
- źródeł pochodzenia oraz wielkości uzyskanych przez jednostkę środków pieniężnych,
- kierunków i poziomu wykorzystania środków pieniężnych w toku działalności jednostki.
W opracowaniu, oprócz przedstawienia zasad i wielu przykładów sporządzania rachunku przepływów pieniężnych, przedstawia się również:
- istotę środków pieniężnych,
- zagadnienia związane z pomiarem płynności finansowej,
- zasady analizy rachunku przepływów pieniężnych,
- możliwości uproszczenia rachunku przepływów pieniężnych, które mogą być wykorzystane szczególnie przez jednostki gospodarcze nie mające ustawowego obowiązku jego sporządzania,
- zasady organizacji ksiąg rachunkowych na potrzeby rachunków przepływów pieniężnych sporządzanych metodą bezpośrednią, która powinna być jedyną metodą ich sporządzania.
Opracowanie to jest skierowane przede wszystkim dla służb finansowo-księgowych oraz ekonomicznych spółdzielni mieszkaniowych, jak i też dla tych czytelników, którzy zamierzają poznać zagadnienia tej rachunkowości. Nowelizacja ustawy dokonana w 2007 r. o spółdzielniach mieszkaniowych umożliwiła funkcjonowanie spółdzielni w szeroko rozumianym obrocie gospodarczym. Otóż obecnie spółdzielnie mieszkaniowe stały się niewątpliwie swoistym przedsiębiorcą, który prowadzi określoną działalność gospodarczą, czyli budują lokale mieszkalne (realizują inwestycje), wynajmują lokale o cechach użytkowych, budują garaże wielostanowiskowe, generują konkretne koszty, uzyskują przychody, a więc osiągają wynik finansowy ze swojej działalności.
W związku z tym niezmiernie ważną rzeczą jest poprawnie zbudowany, skonstruowany i funkcjonujący Zakładowy Plan Kont, który umożliwi każdej spółdzielni prawidłową dekretację operacji gospodarczych, zapewni sprawne jej funkcjonowanie, jak też może przyczynić się do efektywnego zarządzania tą jednostką.
Z uwagi na obszerną problematykę związaną ze spółdzielniami mieszkaniowymi, autor w tym opracowaniu skupił się wyłącznie na dekretacji podstawowych operacji gospodarczych, jakie mogą mieć miejsce w rachunkowości spółdzielni. Celowo zostały pominięte inne istotne zagadnienia, które przekraczają ramy tej książki. Na temat funkcjonowania spółdzielni mieszkaniowych istnieje na chwilę obecną stosunkowo bogata literatur, stąd autor odsyła do niej czytelnika. W książce tej czytelnik znajdzie omówienie i analizę Zakładowego Planu Kont w zakresie minimalnym wraz z licznymi schematami i rozwiązanymi przykładami, które staną się pomocne w codziennej pracy w służbach finansowo-księgowych każdej spółdzielni mieszkaniowej. Autor ma nadzieję, że książka ta spełni oczekiwania czytelnika i że stanie się przydatnym narzędziem do pracy w zakresie rachunkowości spółdzielni mieszkaniowych. Ponadto autor zdaje sobie sprawę, że wobec ciągłych zmian systemowych w zakresie rachunkowości, treść książki może skłaniać do dyskusji, dlatego będzie wdzięczny czytelnikom za konstruktywne uwagi skierowane do Wydawnictwa. Książka została opracowana na podstawie obowiązującego stanu prawnego obowiązującego na dzień 1 stycznia 2011 r.
Program Kongresu:
10:00 – 10:30 rejestracja
10:30 – 10:45 powitanie: prof. Edmund Wnuk-Lipiński, Rektor Collegium Civitas oraz prof. Stanisław Mocek, Prorektor Collegium Civitas ds. Dydaktycznych
10:45 – 11:00 „Analityk informacji: wykształcenie i profesja” dr Krzysztof Liedel
11:00 – 11:30 „Metodologia analizy informacji” – dr Tomasz Aleksandrowicz
11:30 – 12:00 „Analiza ryzyka” – dr Dobrosław Mąka
12:00 – 12:15 przerwa
12:15 – 12:45 „Analiza systemowa w zarządzaniu informacją” – prof. Piotr Sienkiewicz
12:45 – 13:15 „Prognozowanie w stosunkach międzynarodowych” – prof. Mirosław Sułek
13:15 – 13:45 „Geoinformacja w prognozowaniu zdarzeń” – prof. Tomasz Bajerowski
13:45 – 14:30 przerwa
14:30 – 15:00 „Foresight. Zarządzanie przyszłością” – red. Edwin Bendyk
15:00 – 15:30 „Analiza w procesie kontrterrorystycznym” – Paulina Piasecka
15:30 – 16:00 PANEL DYSKUSYJNY: „Znaczenie think-tanków dla bezpieczeństwa narodowego”
Prowadzenie: dr Tomasz Aleksandrowicz
Udział: dr Tadeusz T. Kaczmarek, gen. Marek Dukaczewski,
prof. Jarosław Gryz, Tomasz Otłowski
16:00 – 16:15 podsumowanie Kongresu: Grzegorz Cieślak
RSVP: cbnt@collegium.edu.pl
Podstawowym celem niniejszego opracowania jest przedstawienie problemów prowadzenia ewidencji rachunkowej dla celów podatku dochodowego od osób prawnych. Ewidencja dla celów podatkowych została skrótowo nazwana rachunkowością podatkową. Nazwa ta nie oznacza, że należy, dla rozliczenia się z tytułu podatku dochodowego, prowadzić całkowicie odrębną od rachunkowości finansowej rachunkowość podatkową.
Ewidencja dla celów podatkowych jest rozumiana jako dodatkowo rozbudowana ewidencja analityczna oraz ewidencja pozabilansowa, ujmująca różnice w kosztach i przychodach według prawa bilansowego i prawa podatkowego, służąca wypełnieniu zeznania podatkowego. Ewidencja dla celów podatkowych służy także ujęciu w księgarniach rachunkowych odroczonego podatku dochodowego, wymagającego ustalenia różnic pomiędzy wartością bilansową i wartością podatkową składników aktywów i pasywów.
W praktyce gospodarczej, ze względu na zakres i złożoność tej ewidencji, może powstawać´ wrażenie, iż jest to ewidencja ,,odrywająca’’ się od zapisów w księgach rachunkowych prowadzonych dla celów sporządzania sprawozdania finansowego. W rzeczywistości jest to realizacja porządku systematycznego w rachunkowości rozbudowanego o dodatkowe przekroje informacyjne, zwłaszcza w zakresie kosztów i przychodów z ich podziałem na koszty i przychody uznawane i nieuznawanie przez prawo podatkowe.
Należy się tu powołać na art. 24 ust. 4 pkt 2 ustawy o rachunkowości, w którym stwierdza się, że zapisy w księgach rachunkowych uporządkowane są chronologicznie i systematycznie według kryteriów klasyfikacyjnych, umożliwiających sporządzenie obowiązujących jednostkę sprawozdań finansowych i innych deklaracji podatkowych oraz dokonanie rozliczeń finansowych.
Z drugiej strony, w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, w art. 9 stwierdza się, że podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i należnego podatku. Dlatego w niniejszym opracowaniu skoncentrowano się przede wszystkim na wymaganiach wynikających z przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, jakim musi sprostać rachunkowość w zakresie ewidencji, ustalania i rozliczania zobowiązań podatkowych oraz sporządzania zeznania podatkowego.
Problemy te zostały przedstawione szeroko na tle różnic w zasadach prawa bilansowego i prawa podatkowego oraz wynikających z nich odmienności w traktowaniu kosztów i przychodów. Różnice te mogą mieć charakter trwały lub przejściowy, a ze względu na wpływ na wielkość´ dochodu dodatnie lub ujemne.
Ten podział kosztów i przychodów ujęty w ewidencji analitycznej służy sporządzaniu zeznań podatkowych. Ponadto w księgach rachunkowych należy ująć odroczony podatek dochodowy i w tym celu należy przygotować informacje porównawcze o wartości bilansowej i podatkowej składników aktywów i pasywów. Konieczność ustalania odroczonego podatku dochodowego przez podmioty rachunkowości rozszerza znacząco obszar tworzenia informacji dla celów podatkowych.
Są to problemy skomplikowane, wymagające zwłaszcza od księgowych i doradców podatkowych dobrej znajomości prawa bilansowego i prawa podatkowego oraz istniejących pomiędzy nimi różnić.
Różnice pomiędzy przepisami prawa bilansowego i prawa podatkowego w odniesieniu do określonych obszarów i kategorii sprawozdawczych w rachunkowości, takich jak: amortyzacja, leasing, rezerwy, utrata wartości, różnice kursowe i inne przedstawiono w części B opracowania.
Udostępnione IX wydanie opracowania uwzględnia stan prawny na 1 stycznia 2011 r.
Przełom XX i XXI wieku to początek kolejnego etapu w rozwoju rachunkowości. Zmiany zachodzące w sprawozdawczości finansowej mają charakter rewolucyjny i wynikają ze zmian potrzeb informacyjnych odbiorców sprawozdań finansowych następujących w globalnym otoczeniu. Na pierwszy plan wysuwają się właściciele kapitału i oczekiwana przez nich informacja o wartości przedsiębiorstwa. Krytycy rachunkowości podkreślają, że coraz bardziej globalny charakter rynków kapitałowych, instytucji finansowych oraz coraz wyższy poziom fachowej wiedzy inwestorów wymagają dostarczania większego zasobu informacji o działalności spółek. Twierdzą oni, że nie wystarczają już tradycyjne podejścia i sprawozdania finansowe, a zysk jako podstawowy miernik oceny dokonań firmy traci popularność, co oznacza, że działalność podmiotów powinna być oceniana przez pryzmat przepływów pieniężnych, które stają się podstawowym miernikiem wartości przedsiębiorstwa. Oznacza to, że potrzeby informacyjne odbiorców sprawozdań finansowych obejmują obecnie nie tylko dane historyczne i bieżące, ale również informacje dotyczące przyszłości. W związku z tym coraz większego znaczenia nabierają prognozy, przewidywania i indywidualne szacunki dokonywane przez służby finansowo-księgowe. Prowadzi to w efekcie do pojawienia się dualizmu informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych.
Zmiany potrzeb informacyjnych użytkowników sprawozdań finansowych spowodowały konieczność dostosowania systemów rachunkowości. Jednym z przejawów takiego dostosowania jest wprowadzenie kategorii wartości godziwej do wyceny w ramach Międzynarodowych Standarów Rachunkowości/Międzynarodowych Standarów Sprawozdawczości Finansowej (MSR/MSSF), a następnie w ramach systemów rachunkowości różnych krajów, w tym Unii Europejskiej. Przyjęcie tej kategorii wartości jest uznawane w rachunkowości zarówno za rewolucyjne, jak i kontrowersyjne. Z jednej strony oznacza wyjście naprzeciw potrzebom inwestorów, uznanych za głównych odbiorców sprawozdania finansowego i stosowanie przepływów pieniężnych do wyceny wartości przedsiębiorstwa w długim okresie, a nie tylko na potrzeby ustalenia wysokości wyniku pieniężnego w okresie bieżącym. Zastosowanie tej kategorii wyceny może więc pomóc zmniejszyć lukę pomiędzy księgową a rynkową wartością przedsiębiorstwa. Z drugiej jednak strony nie odbędzie się to bez wpływu na jakość sprawozdania finansowego, wynikającego z istoty wartości godziwej oraz sposobów jej ustalania. Dotyczy to braku pewności rzeczywistej realizacji transakcji w wysokości ustalonych wartości godziwych oraz zagrożenia utraty wiarygodności i porównywalności informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych, będących skutkiem szerokiego zakresu subiektywnych decyzji, dostępnych przy szacowaniu wartości godziwych. Na tym tle pojawiają się pytania: czy sprawozdanie finansowe sporządzone z zastosowaniem wartości godziwych lepiej zaspokaja potrzeby informacyjne jego użytkowników niż przy zastosowaniu wyceny historycznej? oraz, czy w związku z tym zachodzi potrzeba, aby wycenę w wartościach historycznych uzupełnić lub zastąpić wyceną według wartości godziwych?
Celem niniejszego opracowania jest przeprowadzenie analizy potencjału informacyjnego jednostkowego sprawozdania finansowego sporządzonego z zastosowaniem wartości godziwych. Na potrzeby realizacji tego celu sformułowana została teza stwierdzająca, że zwiększenie potencjału informacyjnego sprawozdań finansowych wymaga zastosowania wartości godziwej równolegle do wyceny w wartościach historycznych.
Rozważania nad wartością godziwą prowadzono na kanwie historycznej ewolucji pojęcia wartości zarówno w znaczeniu filozoficznym, jak i ekonomicznym. Niniejsze opracowanie zawiera prezentację wartości godziwej jako zasady wyceny w rachunkowości, w ramach której przedstawiono obszary zastosowania wartości godziwej w sprawozdaniach finansowych polskich jednostek gospodarczych kontynuujących działalność, metodologię jej ustalania, jej zalety i wady jako kategorii wyceny w rachunkowości oraz skutki jej zastosowania w sprawozdaniu finansowym. Ponadto w niniejszym opracowaniu podjęto próbę zbadania znaczenia jakie przypisują wycenie w wartościach godziwych odbiorcy sprawozdań finansowych. W tym celu określono potrzeby informacyjne odbiorców sprawozdania finansowego i dokonano ich konfrontacji z informacją zawartą w sprawozdaniu finansowym.
Powyższa problematyka znalazła odzwierciedlenie w następującej konstrukcji opracowania. W rozdziale pierwszym znalazły się rozważania nad istotą wartości w rachunkowości. Punkt wyjścia stanowi zestawienie aksjologicznego znaczenia pojęcia wartości z jego znaczeniem ekonomicznym na przestrzeni dziejów w połączeniu z matematycznym podejściem do pomiaru wartości. Na tej podstawie dokonano określenia istoty wartości w rachunkowości i jej atrybutów. W rozdziale pierwszym przedstawiono również wybrane teorie dotyczące pomiaru wartości w rachunkowości, jak również koncepcje wyceny w rachunkowości, wyróżniając spośród nich koncepcję wyceny w wartościach godziwych z jej genezą, definicjami i hierarchią.
W rozdziale drugim uwaga została skupiona na zastosowaniu wartości godziwej do wyceny bilansowej. Przedstawienie zasad wyceny bilansowej w wartościach godziwych zostało poprzedzone opisem ewolucji rynkowego podejścia do wyceny od XVII wieku oraz odniesieniem aktualnej koncepcji wyceny w wartościach godziwych do klasycznych teorii bilansowych, w których występuje wycena według bieżących cen rynkowych. W rozdziale drugim przeprowadzono ponadto dyskusję na temat skutków, jakie na sprawozdanie finansowe wywiera wycena bilansowa w wartościach godziwych. Rozważania te wieńczy ocena koncepcji wyceny w wartościach godziwych w kontekście nadrzędnych zasad rachunkowości wraz z identyfikacją jej zalet i wad w relacji do wyceny historycznej.
W rozdziale trzecim rozpatrzono wartość godziwą z punktu widzenia realizacji za jej pomocą informacyjnej funkcji rachunkowości. W związku z tym w pierwszej kolejności określono odbiorców sprawozdań finansowych wraz z ich zapotrzebowaniem informacyjnym, opisując przy tym charakter informacji dostarczanych za pomocą wartości godziwej w kontekście jej ograniczeń dla zaspokajania tego zapotrzebowania. W dalszej kolejności omówiono cechy jakościowe informacji wyrażonych w wartościach godziwych, ich ujawnianie w sprawozdaniu finansowym, a także zasady weryfikacji poprawności ich ustalania. Ponadto w rozdziale trzecim dokonano kwalifikacji wyceny w wartościach godziwych jako instrumentu polityki bilansowej.
Rozdział czwarty stanowi empiryczną weryfikację rozważań prowadzonych we wcześniejszych rozdziałach. Przedstawiono w nim wyniki badań, których celem było pozyskanie informacji na temat zakresu wykorzystania wartości godziwej do wyceny bilansowej w polskich jednostkach gospodarczych oraz pozyskanie opinii użytkowników sprawozdań finansowych na temat kategorii wartości godziwej oraz jej informacyjnego potencjału. Zgromadzony materiał badawczy umożliwił sformułowanie i zaprezentowanie propozycji modyfikacji ujmowania i ujawniania wartości godziwych w sprawozdaniu finansowym.
Jednym z problemów, na który uczniowie się uskarżają, jest obojętność nauczycieli. W ich opinii nauczyciele zbyt często udają, że nie widzą agresji i przemocy rozgrywającej się przed ich oczami. Bierność dorosłych istotnie może stanowić przeszkodę na drodze do szkoły wolnej od przemocy. Wszelkie działania profilaktyczno-wychowawcze tylko wtedy odniosą skutek, jeśli dorośli zobowiążą się, iż zawsze będą reagować wobec przemocy. To, czy nauczyciele (i inne osoby należące do społeczności szkolnej) zdecydują się reagować na każdy akt napastowania, czy też nie, przesądzi o sukcesie wszystkich wcześniej podjętych działań i określi szanse na zmianę społecznych postaw wobec przemocy.
Kiedy w szkole akt napastowania seksualnego zostaje ujawniony, działania interwencyjne należy skierować zarówno do osoby poszkodowanej, jak i sprawcy. Osobie poszkodowanej będzie potrzebne wsparcie i psychologiczna pomoc, aby mogła powrócić do równowagi. Sprawcy należy stworzyć szansę przepracowania zaburzeń poznawczych, trzeba też zadbać, by zadośćuczynił ofierze.
Skupienie działań interwencyjnych na osobach poszkodowanych nie zniweluje zjawiska napastowania. Szansa na zmniejszenie skali agresji i przemocy pojawi się tylko wtedy, gdy działaniami obejmiemy sprawcę.
Generalne zasady
- Zawsze reaguj w obliczu napastowania. Traktuj poważnie każdy incydent napastowania seksualnego zgłoszony przez personel szkoły lub uczniów. Jeśli nawet osoba poszkodowana nie składa skargi, incydent powinien być omówiony bądź z zainteresowanymi, bądź z klasą.
- Wielu dorosłych po prostu zaprzecza istnieniu takiego zjawiska jak seksualne napastowanie, mówiąc: to tylko końskie zaloty; chłopcy muszą się wyszumieć; czasem chłopcy są grubiańscy, chamscy, trzeba to zrozumieć; to porządny chłopak, tylko się wygłupiał; przecież nie chcesz, żeby ktoś miał przez ciebie kłopoty; po prostu nie zwracaj na nich uwagi; trzymaj się od niego z daleka. Nigdy tak nie mów! Nie pozwól też, by ktoś tak komentował zdarzenie. Osoba poszkodowana bądź jej rodzice, słysząc takie słowa, najprawdopodobniej uznają, iż szkoła nie jest instytucją odpowiedzialną, godną zaufania.
- Ponieważ młodzi są skłonni akceptować wiele zachowań, które dorośli uznaliby za przemocowe, porozmawiaj z osobą poszkodowaną o tym, jak wyobraża sobie koleżeńskie, partnerskie relacje w grupie bądź dobry, udany związek.
- Ustal fakty. Określ, co należy zrobić na rzecz osoby poszkodowanej i jakie kroki podjąć w stosunku do sprawcy. Osobno porozmawiaj ze sprawcą i osobą poszkodowaną.
- Powiedz sprawcy, że jego zachowanie było niewłaściwe i stanowiło złamanie praw obowiązujących w szkole. Zapewnij bezpieczeństwo i wsparcie osobie poszkodowanej. Dzięki takim działaniom uczniowie otrzymają jasny komunikat, że napastowanie seksualne nie będzie tolerowane w szkole.
- Sporządź notatkę, w której zamieścisz podstawowe informacje. Jeśli akt napastowania był poważny, trzeba zawiadomić policję.
- Powiadom o zdarzeniu rodziców sprawcy i osoby napastowanej, szczególnie jeśli akt napastowania był poważny lub powtarzał się często. Komunikat skierowany do rodziców powinien zawierać podstawowe informacje ( kto, kiedy, co zrobił), a także stwierdzenie, że zachowanie sprawcy stanowiło złamanie zasad obowiązujących w szkole. Należy też przypomnieć o możliwych konsekwencjach czynu oraz zasygnalizować planowane działania wychowawczyni lub pedagoga.
- Traktuj w ten sam sposób dziewczęta i chłopców. W tym celu:
- rozważ, w jakim stopniu na nastawienie Twoje i szkoły do zdarzenia ma wpływ tzw. podwójny standard moralności. Zgodnie z tym standardem, inaczej jest oceniana aktywność seksualna dziewcząt/ kobiet i chłopców/mężczyzn i ich odpowiedzialność w tej kwestii;
- rozważ, w jakim stopniu na nastawienie Twoje i szkoły do zdarzenia ma wpływ skłonność przerzucania odpowiedzialności na ofiarę. Powszechnie uważa się, że to kobiety ponoszą odpowiedzialność za to, że do agresji i przemocy seksualnej doszło. Wielu ludzi wierzy, że powinnością kobiety jest zachowywać się i działać w sposób, który prawdopodobieństwo ataku zminimalizuje lub wykluczy całkowicie.
- Pamiętaj, że doświadczenie agresji i przemocy seksualnej silnie oddziałuje na samoocenę dziewczyny, szczególnie w aspekcie jej kobiecości i seksualności. Jednym ze społecznych kryteriów szacowania wartości seksualności kobiecej jest dostępność, rozumiana jako liczba i intensywność kontaktów z mężczyznami. Duża dostępność oznacza niską wartość. Napastowana seksualnie dziewczyna jest „dostępna”, a to oznacza dla niej, jak też dla osób postronnych, że jest „mniej warta” niż przed napastowaniem.
Jak rozmawiać z osobą poszkodowaną?
- Osobie poszkodowanej nie jest łatwo rozmawiać o tym, co się zdarzyło. Okaż zrozumienie, współczucie, wsparcie i troskę. Słuchaj aktywnie, pamiętaj o: kontakcie wzrokowym, otwartej postawie ciała, adekwatnej mimice, empatycznym odzwierciedlaniu uczuć, parafrazowaniu.
- Stosuj pytania otwarte, ułatwią one swobodną wypowiedź osobie poszkodowanej.
- Unikaj osądzania, moralizowania. Nie nawiązuj w rozmowie i nie zadawaj pytań odnoszących się do doświadczeń seksualnych osoby poszkodowanej.
- Dąż do ustalenia prawdy materialnej. Co się wydarzyło, kiedy, w jakich okolicznościach? Kto uczestniczył, kto był świadkiem. Było to jednorazowe zdarzenie, czy też element dłuższego ciągu zdarzeń.
- Poproś, aby osoba poszkodowana wskazała osoby, które dysponują wiedzą o zdarzeniu. Mogą to być osoby, które
1) były świadkami zdarzenia,
2) słyszały o zdarzeniu od osoby poszkodowanej i od sprawcy,
3) obserwowały reakcję osoby poszkodowanej na zdarzenie.
- Poinformuj, że zamierzasz zawiadomić o zdarzeniu pedagoga szkolnego, rodziców, a także porozmawiać ze sprawcą i ustalić z nim postępowanie naprawcze. Poinformuj rozmówcę o planowanych przez szkołę działaniach.
- Zgromadź dokumentację. Zrób notatkę z rozmowy, wyraźnie zaznacz, o jaki rodzaj przemocy chodzi, kto jest sprawcą, jak oceniasz prawdopodobieństwo powtórzenia się aktów przemocy. Jeśli przemoc była poważna, jakie przedsięwzięto środki bezpieczeństwa.
- Jeśli do przemocy doszło między osobami pozostającymi w bliskim związku, zapytaj o naturę, częstotliwość i intensywność aktów przemocy (czy był to szantaż emocjonalny, przemoc fizyczna, przymuszanie do seksu). Porozmawiaj o sposobie zapewnienia bezpieczeństwa.
- Napastowanie seksualne może mieć poważne następstwa. Rozważ wspólnie z osobą poszkodowaną, czy pomoc psychologiczna jest potrzebna. Jeśli osoba poszkodowana wspomina o samobójstwie, natychmiast poinformuj o tym pedagoga oraz rodziców. Wspólnie zapewnijcie profesjonalne psychologiczne wsparcie. Zapewnij o poufności i ochronie przed odwetem.
- Jeśli osoba poszkodowana spodziewa się, że napastowanie seksualne będzie się powtarzać, porozmawiaj o tym, jak można przeciwstawić się przemocy.
- Zapewnij, że personel szkoły będzie odtąd uważnie obserwował zachowanie sprawcy i jego relacje z osobą poszkodowaną. Zachęć osobę poszkodowaną, aby informowała Cię o każdym kolejnym incydencie oraz o próbach odwetu, jeśliby się takie miały pojawić.
Jak rozmawiać ze sprawcą?
Jakiekolwiek byłyby przyczyny, dla których uczeń dopuszcza się napastowania seksualnego, zadaniem personelu szkoły jest powstrzymanie go przed kontynuowaniem takiego zachowania. Można to zrobić na wiele sposobów. Niektórym uczniom wystarczy uwaga otrzymana od osoby dorosłej, a czasem nawet od kolegi lub koleżanki. Inni, szczególnie ci, którzy często bądź w szczególnie dolegliwy sposób napastują koleżanki, potrzebują bardziej pogłębionych działań wychowawczych, aby mogli zmienić swoje zachowanie. Oto kilka pomocnych sugestii:
- Pozwól, aby sprawca przedstawił przebieg zdarzenia ze swojej perspektywy. Nie pozwól jednak, by przerzucał winę i odpowiedzialność na ofiarę. Podkreśl, że bez względu na okoliczności to on podjął decyzję i dokonał czynu stanowiącego złamanie zasad.
-Skłoń sprawcę, by przemyślał swoje zachowanie i odpowiedział na kilka pytań: jakie zasady obowiązujące w szkole i w kontaktach z innymi złamałem? Które moje działania stanowiły złamanie zasad? Dlaczego zdecydowałem się na działania łamiące zasady? Co chciałem osiągnąć, postępując w ten sposób? Kto odczuł skutki moich działań? Jak inaczej mogłem postąpić? Jak zamierzam postępować w przyszłości? (patrz ramka: Jak skłonić sprawcę do właściwej oceny czynu? Dowiedz się więcej).
- Doprowadź do tego, by sprawca przeprosił osobiście albo pisząc list osobę, którą skrzywdził. W przeprosinach musi znaleźć się opis niewłaściwego zachowania i obietnica jego zaprzestania („Przepraszam, że umieściłem Twoje spreparowane zdjęcie na swoim blogu, już je usunąłem i więcej tak nie postąpię”).
Jeśli przeprosiny są składane w formie listu, przeczytaj go zanim zostanie przekazany adresatce. Bądź obecny przy składaniu przeprosin, po to, by udzielić wsparcia osobie poszkodowanej, a także po to, aby mieć pewność, że cel przeprosin nie zostanie zaprzepaszczony przez wrogie gesty sprawcy bądź zapowiedź odwetu.
Jak doprowadzić sprawcę do właściwej oceny popełnionego czynu?
Ważne jest, aby sprawca uświadomił sobie niewłaściwość swojego postępowania, uznał swoją odpowiedzialność i dostrzegł rozmiary krzywdy wyrządzonej ofierze. W tym celu należy wskazać sprawcy, że racjonalizacje i usprawiedliwienia to w istocie wypaczenia myślenia lub inaczej zniekształcenia poznawcze. Przez zniekształcenia poznawcze rozumie się proces zaburzenia oceny codziennych doświadczeń tak, by były zbieżne z przekonaniami. Niektóre osoby zabiegają o to, aby charakter doznawanych przez nią doświadczeń pozostał spójny z ich ukrytymi negatywnymi przekonaniami i w tym celu wytwarzają zniekształcenia poznawcze. Sprawcy przemocy najczęściej podlegają następującym zniekształceniom poznawczym:
- ukrycie danego zachowania (ona kłamie, do niczego nie doszło, ja tylko flirtowałem);
- ukrywanie swojej odpowiedzialności (jak dziewczyna nosi dekolt do pępka, to
- niech się nie dziwi, że chłopak to wykorzysta);
- minimalizowanie skutków własnego zachowania (nic się nie stało);
- racjonalizacja (sama tego chciała, jej się to podobalo).
