Spotkanie poświecone będzie analizie powstawania polskiej strategii i polityki bezpieczeństwa w odniesieniu do zagrożenia, jakim jest terroryzm międzynarodowy, obecnemu systemowi przeciwdziałania terroryzmowi międzynarodowemu w Polsce, oraz dyskusji na temat strategii działań antyterrorystycznych przyjętych w innych krajach.
dr Krzysztof LIEDEL – zastępca dyrektora Departamentu Bezpieczeństwa Pozamilitarnego w Biurze Bezpieczeństwa Narodowego
Nie wierzymy już w koniec historii, nie budzą naszego zaufania deklaracje o powszechnym pokoju, z dużym dystansem odnosimy się do deklaracji „dobrej woli” składanych przez poszczególnych aktorów stosunków międzynarodowych. I nie da się ukryć, że mamy po temu bardzo dobre powody.
Rzeczywistość, która nas otacza pokazuje niemal każdego dnia, że nie ma takich okoliczności i takich warunków, które dla wszystkich byłyby akceptowalne, które zaspokoiłyby wszystkie dążenia i ambicje i które dawałyby szansę na trwały pokój − nie tylko w kontekście czysto militarnym, ale także w kontekście konfliktów asymetrycznych.
Środkiem takiej właśnie asymetrycznej walki, który jest niezmiennie popularny i powszechny, wydaje się być terroryzm. Propagowany przez badaczy, między innymi Davida C. Rapoporta, koncept, mówiący o tym, że terroryzm jako zjawisko ma konkretną, liniowo rozwijającą się historię, zdaje się dawać nadzieję, że wróży to tak czy inaczej definiowany koniec tejże historii. Chcielibyśmy w to wierzyć, ale czy to możliwe?
W tym kontekście szczególnie istotne wydaje się poddanie analizie wydarzeń związanych z zagrożeniem terrorystycznym, które miały miejsce pod koniec października
i na początku listopada tego roku. Światem wstrząsnęły w tym okresie dwa kryzysy terrorystyczne obydwa konotowane jednoznacznie jako zagrażające bezpieczeństwu państw i ich obywateli, oba na skalę międzynarodową. Co istotne – często opisywane w tych samych tekstach dziennikarskich, przywoływane niemal jednym tchem w komentarzach obserwatorów otaczającej nas rzeczywistości.
Czemu należy się zastanowić nad tymi zbieżnościami? Wbrew pozorom są one niezmiernie istotne – i zarazem niepokojące. Niepokojące, ponieważ niezależnie od komentarzy „na jednym oddechu” i odniesień do powszechnego zagrożenia terroryzmem, mieliśmy do czynienia z dwoma zupełnie rożnymi terroryzmami, terroryzmami rożnych epok, które określamy mianem „znaku naszych czasów”, podczas gdy drugi przechodzi właśnie wielki come back.
Pierwszy przypadek, o którym mowa, to oczywiście przechwycone w samolotach towarowych przesyłki z ładunkami wybuchowymi, nadane w Jemenie z miejscem przeznaczenia w USA – konkretnie w miejsca kultu judaistycznego. Nie podlega wątpliwości, iż jest to kolejny etap światowego dżihadu – wojny ze światem Zachodu, która wciąż zachowując swoją dynamikę szuka kolejnych dróg i metod walki, które pozwoliłyby na zadawanie strat i powodowanie ofiar.
Drugi – to seria wydarzeń w Grecji. W ramach tej serii prób zamachów na celownik trafiły liczne państwa oraz Unia Europejska. Przesyłki z materiałami wybuchowymi trafiły do ambasad państw, identyfikowanych jako przedstawiciele rozwijającej się społeczności demokratycznych państw, cieszących się przywilejami liberalnych i szanujących pluralizm i prawa człowieka zasad ustrojowych, do osób stojących na czele tych państw oraz do instytucji UE, która jest symbolem współpracy tych państw. O sprawstwo w wypadku tych wydarzeń podejrzewane jest lewackie ugrupowanie greckie, które – jak wynika z dostępnych przesłanek – nie ma nic wspólnego ze „świętą wojną” ugrupowań spod znaku Al Kaidy.
Jak nietrudno zauważyć, można tu dostrzec bardzo niepokojący wzorzec – ta sama (pod względem przesłanek wyboru celu) grupa podmiotow stała się obiektem ataku ze strony dwóch zupełnie rożnych przeciwników. Taka refleksja, jeśli nie zostanie z czasem zweryfikowana negatywnie, prowadzi do zatrważających konsekwencji. Od wieków bowiem wiadomo, że prowadzenie wojny na więcej, niż jednym froncie, może okazać się idealnym sposobem na porażkę.
Współczesne państwa robią, co tylko pozostaje w ich mocy oraz w granicach obowiązującego prawa, aby postawić ochronną barierę pomiędzy swoimi obywatelami, a zagrażającymi im ugrupowaniami terrorystycznymi. Początek walki z islamistycznym terroryzmem, który wszedł na drogę „świętej wojny” postawił przed nami wyzwanie w postaci konieczności dostosowania się do nowej taktyki walki, do rozpoznawania zagrożenia obcego kulturowo i mentalnie, zmusił do wypracowania nowych narzędzi i algorytmów działania służby i instytucje bezpieczeństwa.
W chwili, w której powoli zaczynaliśmy kształtować efektywne i wydajne systemy bezpieczeństwa, odpowiadające na te nowe wyzwania, okazało się, że głowę podnoszą takie ugrupowania, z którymi walkę – jak się wydawało – zostawiliśmy za sobą.
Terroryzm lewacki jest wyzwaniem innym, niż terroryzm islamistyczny. W sytuacji dalszej aktywacji ugrupowań z tej „rodziny” ideologicznej, służby i instytucje bezpieczeństwa staną po raz kolejny przed tym właśnie przeciwnikiem. Okaże się, że potrzeba rozdzielania sił i środków, że monitorowanie i rozpoznawanie zagrożeń dotyczy innych niż w ostatnich latach grup społecznych, że naszym przeciwnikiem przestaje być tylko home grown terrorism, a dołącza do niego – na powrót, podkreślmy – domestic terrorism.
Poza prostym zagrożeniem wynikającym z konieczności rozdzielenia sił i środków bezpieczeństwa, przynajmniej w obszarze rozpoznania zagrożeń i profilaktyki społecznej, staniemy również przed innym zagrożeniem. Już w chwili obecnej wzrost obecności środków bezpieczeństwa i zagrożeń, na które są one odpowiedzią, zmienia nasze społeczeństwa. Musimy „pilnować” nie tylko terrorystów, ale także wpływu, który wywierają oni na nasz sposób myślenia, a tym samym na naszą tożsamość. Przekształcanie społeczeństw dobrobytu w społeczeństwa strachu nie jest teorią – to rzeczywistość, która nas otacza.
Jeśli staniemy przed zupełnie nową grupą zagrożeń, płynących na dodatek ze strony wroga prawdziwie wewnętrznego, dzielącego społeczeństwo na najbardziej bazowym poziomie, to zagrożenie dla naszej tożsamości i wartości, które nasza cywilizacja reprezentuje, stanie się jeszcze większe.
Okazało się, że mimo wielkich nadziei nie nastąpił wraz z końcem zimnej wojny koniec historii. Wydaje się, że na koniec zagrożenia terrorystycznego również nie możemy liczyć. To mało optymistyczna refleksja, ale zarazem refleksja, która nakłania do bycia czujnym i przygotowanym. Tym samym zaś – daje nadzieję na ostateczne zwycięstwo.
Tezy zawarte w powyższym artykule wyrażają wyłącznie opinie Autora i nie prezentują oficjalnego stanowiska Biura Bezpieczeństwa Narodowego.
Artykuł został opublikowany w piśmie „Ochrona mienia i informacji” nr 6/2010(91)
„Zarządzanie relacjami z klientem (CRM) a postępowanie nabywców na rynku usług” Wioletta Wereda.
W publikacji przedstawiono procedury zarządzania relacjami organizacji z klientem w perspektywie tworzenia wartości przedsiębiorstwa i jego strategii rozwojowej. Autorka dokonuje analizy procesu zarządzania relacjami oraz proponuje konstrukcję wzorcowego modelu. Wskazuje na uwarunkowania relacji z klientem, uzależnionych m.in. od wzorów i stylów zachowań nabywców.
„Cash Management w grupach kapitałowych. Diagnozowanie, kształtowanie, ocena” Wojciech Szumielewicz.
Książka jest pierwszym kompleksowym ujęciem tematu cash management w grupach kapitałowych w polskiej literaturze fachowej. Autor przedstawia typowe dla grup narzędzia wspierające zarządzanie gotówką (ze szczególnym naciskiem na narzędzia wspierające zarządzanie płynnością – cash pooling), a także typowe formy współdziałania spółek w tym obszarze (centrum koordynujące, bank wewnętrzny, fabryka płatności, wspólne centrum usług).
„Zewnętrzne źródła finansowania działalności inwestycyjnej jednostek samorządu terytorialnego” Wojciech Misterek.
W książce przeprowadzono kompleksową analizę źródeł i procedur pozyskiwania przez jednostki samorządu terytorialnego środków obcych na finansowanie inwestycji. Przedstawiono zakres i zasady działalności inwestycyjnej gmin, powiatów i województw w kontekście m.in. ich zdolności kredytowej oraz metodologii ocen stosowanych przez banki komercyjne. Skoncentrowano się na charakterystyce poszczególnych modeli pozyskiwania środków na finansowania przez kapitał prywatny (partnerstwo publiczno – prywatne, Project finance) oraz zwrotnych źródeł finansowani(pożyczki, kredyty preferencyjne i komercyjne, obligacje komunalne). Omówiono także bezzwrotne źródła finansowania. W zakończeniu dokonano analizy determinant wyboru źródła finansowania inwestycji przez jednostki samorządowe.
„Zasada subsydiarności w prawie pomocy społecznej” Karolina Stopka.
Praca jest studium prawnym poświęconym znaczeniu zasady subsydiarności w interpretacji i stosowaniu prawa pomocy społecznej. Zagadnienie to dotyczy wpływu zasady ogólnej na proces administracyjny oraz sądowe stosowanie przepisów ustawy o pomocy społecznej, a także na treść i zakres prawa do poszczególnych świadczeń tej pomocy.
„Nieruchomości – sprzedaż, najem, dzierżawa 2010. Skutki w PIT, CIT i VAT. Wydanie 2” Justyna Bauta-Szostak, Bartosz Bogdański.
Książka poświęcona jest opodatkowaniu dochodów ze sprzedaży, najmu i dzierżawy nieruchomości. Opracowanie jest przekrojowe i dotyczy konsekwencji podatkowych na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku zryczałtowanego od przychodów z najmu, podatku dochodowego od osób prawnych, podatku VAT oraz podatku od czynności cywilnoprawnych.
Książka “Zwalczanie terroryzmu międzynarodowego w polskiej polityce bezpieczeństwa” stanowi przegląd działań podejmowanych przez RP w zakresie przeciwdziałania terroryzmowi zarówno w krajowej, jak i międzynarodowej polityce bezpieczeństwa. Dzięki jasnemu układowi oraz przejrzystemu wprowadzeniu w tematykę, zawartemu w pierwszej części książki, publikacja ta przeznaczona być może zarówno dla osób, które dopiero zapoznają się z problematyką terroryzmu, jak i dla tych, którzy swoją wiedzę pragną usystematyzować i uporządkować. Książka zawiera informacje dotyczące nie tylko „historycznej” perspektywy zwalczania terroryzmu w Polsce, ale także na temat obecnego kształtu systemu przeciwdziałania temu zagrożeniu, z włączeniem takich rozwiązań jak Centrum Antyterrorystyczne ABW czy też Międzyresortowy Zespół ds. Zagrożeń Terrorystycznych.
W założeniach Olimpiada Przedsiębiorczości łączy w sobie następujące cele:
Difin SA znalazł się wśród laureatów rankingu firm sektora MSP, Skrzydła Biznesu. Wydawnictwo otrzymało wyróżnienie w kategorii
Firma mikro wiarygodna i dynamiczna.
Organizatorem przedsięwzięcia jest Dziennik Gazeta Prawna, a Patronat Honorowy nad rankingiem objął Minister Gospodarki, Waldemar Pawlak.
Uroczyste ogłoszenie wyników rankingu i wręczenie wyróżnień miało miejsce 18 listopada 2010 roku w Warszawie. Dyplom odebrała Izabela Babul, Dyrektor Marketingu i Sprzedaży, Członek zarządu wydawnictwa.
Ranking Skrzydła Biznesu powstaje przy współpracy z firmą HBI oraz Krajowym Rejestrem Długów. Podstawą rankingu są wyniki firm osiągnięte w trudnym dla całego biznesu roku 2009. Kluczowa dla miejsca w rankingu jest ocena jakie jest ryzyko upadłości badanej firmy. Wynik 100 punktów oznacza, że ryzyko takie – w ocenie HBI – nie istnieje.
Celem rachunkowości, jako pragmatycznego systemu informacyjno-kontrolnego, jest tworzenie wiarygodnego obrazu działalności przedsiębiorstw prezentowanego w postaci sprawozdania finansowego oraz ocen i opinii z nim związanych. Jest to jednak problem złożony, jeśli uwzględni się wszystkie możliwości, jakie mogą wystąpić, mogą go wywołać lub o nim świadczyć. W historycznym rozwoju rachunkowości obserwuje się nieustanne starania o wiarygodność sprawozdania finansowego. Początek nowego stulecia charakteryzuje się spadkiem zaufania do sprawozdawczości finansowej. Kryzys zaufania w dużej mierze wynika z niepełnego wykorzystania zarządczych możliwości sprawozdania finansowego. Stąd też celem opracowania jest przedstawienie różnorodnych możliwości zarządczego wykorzystania informacji sprawozdawczych.
Obrazem działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jest sprawozdanie finansowe. Zawarte w nim informacje można wykorzystać jednak tylko po odpowiednim ich opracowaniu i zinterpretowaniu – czyli po sporządzeniu analizy finansowej. Analiza finansowa przedsiębiorstwa stanowi podstawę systemu informacyjno-decyzyjnego przedsiębiorstwa, od którego wymaga się trafnego doboru informacji, właściwej ich oceny i połączenia w odpowiednie wskaźniki.
Celem książki jest wskazanie przemian w metodyce analizy finansowej, związanych z faktem, że dotyczy ona nie tylko przeszłości, ale także przyszłości. Przemiany w metodyce analizy finansowej uwzględniać muszą również równoległe podejście majątkowe i kapitałowe. Temu celowi służyć mają wskazane w pracy procedury analityczne.
Znaczna różnorodność analizowanych sytuacji wymaga modelowego prezentowania procedur analitycznych, ilustrowanych licznymi schematami. Modele analityczne pozwalają zobrazować istotę analizowanych zjawisk, a tym samym zwrócić uwagę na zależności zasadnicze. Umożliwia ona również graficzną formę prezentacji wyników analizy w celu bardziej przejrzystego przedstawienia zjawisk gospodarczych, w tym również dzięki zastosowaniu techniki komputerowej.
Obok modelowego ujęcia problematyki poznanie zasad analizy finansowej przedsiębiorstwa wymaga ilustracji praktycznej. Stąd też treści opracowania wzbogacono przykładami. Sądzimy, że taka koncepcja opracowania zachęci Czytelnika do poznania trudnej problematyki analizy finansowej oraz pozwoli skutecznie powiązać wiadomości z zakresu rachunkowości i zarządzania przedsiębiorstwem.
Opracowanie zawiera wiadomości niezbędne do samodzielnego korzystania przez menedżerów z danych bilansu oraz rachunku wyników przedsiębiorstwa, tj. z najważniejszych sprawozdań finansowych obrazujących stan majątkowy firmy, jej zdolność do regulowania zobowiązań (wypłacalność) oraz osiągany wynik (zysk lub stratę). W opracowaniu przedstawiono także zasady wykorzystywania informacji, jakie wynikają ze sprawozdania z przepływów pieniężnych, które sporządzane jest obligatoryjnie przez spółki akcyjne oraz inne przedsiębiorstwa prowadzące działalność na większą skalę.
Konieczność posługiwania się przez menedżera danymi tych sprawozdań wynika z niejednego powodu.
Przede wszystkim analiza bilansu oraz rachunku wyników firmy, którą menedżer kieruje, umożliwia całościową ocenę sytuacji majątkowej firmy, jej wypłacalności oraz zyskowności zainwestowanego w niej kapitału. Pozwala także na ocenę działania własnej firmy na tle wyników i stanu majątkowego innych firm, uwzględniając również alternatywne źródła inwestowania kapitałów. Stwarza podstawy do wykrywania ewentualnych nieprawidłowości w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa (np. nadmiernego zamrożenia środków w należnościach za sprzedane towary i wyroby, co może grozić utratą płynności finansowej, tj. terminowego spłacania zobowiązań) i do podjęcia kroków zmierzających do poprawy sytuacji. Z kolei sprawozdanie z przepływów pieniężnych umożliwia bardziej wnikliwą ocenę, czy i w jakiej skali firma osiągnęła nadwyżkę pieniężną, na jakie cele ją wykorzystała, czy w rezultacie umocniono płynność finansową, czy uległa ona osłabieniu.
Te trzy najważniejsze sprawozdania finansowe pozwalają także na ujawnienie zjawisk, które sygnalizują ewentualne zagrożenia dla kontynuacji działalności firmy w przyszłości, co umożliwia wcześniejsze podjęcie kroków w celu przezwyciężenia tych zagrożeń.
Taka wszechstronna ocena stanu majątkowego i finansowego firmy nie jest możliwa jedynie na podstawie gruntownej nawet znajomości przebiegu bieżących operacji gospodarczych firmy – bez zapoznania się z jej bilansem i rachunkiem wyników.
Sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa stanowią przedmiot zainteresowania nie tylko jego menedżerów. Są one bowiem traktowane przez partnerów firmy – zwłaszcza w warunkach gospodarki wolnorynkowej – jako cenne źródło informacji, od analizy których uzależnia się niejednokrotnie współpracę produkcyjną, handlową czy finansową. W wielu przypadkach przedsiębiorstwa, nawiązujące wzajemnie współpracę na większą skalę, żądają wglądu do sprawozdań finansowych przyszłego partnera, aby na tej podstawie ocenić jego krótkookresową i perspektywiczną zdolność do wywiązywania się z zobowiązań, wysokość jego własnych kapitałów stanowiących źródło zabezpieczenia wierzytelności itp. Niekiedy zwracają się o ocenę solidności potencjalnego partnera do firm specjalizujących się m.in. w analizie sprawozdań finansowych.
Również banki, dążąc do ograniczenia ryzyka finansowego, jakim jest możliwe bankructwo kredytobiorcy lub przedłużający się niejednokrotnie stan jego niewypłacalności, żądają przy rozpatrywaniu propozycji kredytowych przedkładania sprawozdań finansowych, które są szczegółowo analizowane według z góry przyjętych kryteriów (programów), często za pomocą techniki komputerowej. Wyniki analizy stanowią podstawową przesłankę dla decyzji, czy kredyt będzie udzielony, a jeśli tak, to niejednokrotnie wpływają na korzystniejsze lub mniej korzystne warunki udzielenia kredytu. Również po udzieleniu kredytu banki analizują sprawozdania finansowe kredytobiorców, aby na czas podjąć działania dotyczące zabezpieczenia swoich wierzytelności w razie pogarszania się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa.
Podobnie towarzystwa ubezpieczeniowe, podejmując decyzje w sprawie współodpowiedzialności na większą skalę z tytułu ryzyka gospodarczego (np. w razie ubezpieczenia ryzyka dotyczącego wypłacalności kontrahentów przy długoletnich dostawach lub robotach budowlanych), wymagają nierzadko dostępu do danych bilansowych firmy.
Menedżer powinien zatem posiadać umiejętność oceny – na podstawie sprawozdań finansowych – sytuacji majątkowej i finansowej firmy nie tylko dla własnych potrzeb. Niezbędna jest także wiedza, jaką opinię o przedsiębiorstwie będą sobie kształtowali na podstawie bilansów jego kontrahenci, co nie pozostaje bez wpływu na ich gotowość do współpracy gospodarczej i finansowej.
W wielu przypadkach zainteresowanie menedżera nie może ograniczać się do oceny sytuacji majątkowej i finansowej firmy, w której pracuje. Często także na podstawie sprawozdań finansowych innych firm powinien wyrabiać sobie pogląd dotyczący wiarygodności i solidności płatniczej odbiorców i kooperantów w celu ograniczenia ryzyka ewentualnych strat. Istotne znaczenie ma również obserwacja sytuacji majątkowej i finansowej firm konkurencyjnych dzięki zapoznawaniu się z ich publikowanymi sprawozdaniami, bilansami i rachunkami wyników.
Szczególna rola przypada sprawozdaniom spółek akcyjnych. Ich sprawozdania, a także większych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością podlegają publikacji. Na ich podstawie specjalistyczne firmy lub instytuty sporządzają niekiedy listy rankingowe według różnych kryteriów, wskazujące pozycję zajmowaną przez firmy pod względem sytuacji finansowej. Wnioski, jakie wyciągane są z publikowanych sprawozdań finansowych spółek akcyjnych, często wywierają istotny wpływ na ceny rynkowe akcji, a więc na wartość rynkową firmy. Sprawozdania te sygnalizują bowiem posiadaczom akcji oraz ich potencjalnym nabywcom stopień korzyści osiąganych nie tylko w przeszłości, ale również spodziewanych w przyszłości. Nie jest zatem obojętne dla menedżera, jak przez pryzmat sprawozdań finansowych przedkładanych przez jego firmę będzie ona oceniana na rynku kapitałowym. Trzeba dodać, że dopuszczenie do obrotu giełdowego papierów wartościowych emitowanych przez daną firmę (akcji, obligacji) jest przeważnie uwarunkowane zobowiązaniem emitenta do bieżącego przedkładania sprawozdań finansowych władzom giełdy.
Umiejętności samodzielnego czytania bilansów nie zastąpi zapoznawanie się jedynie z opisowymi informacjami o działalności, zwłaszcza jeżeli są przygotowane przez przedsiębiorstwa, których te informacje dotyczą. Nierzadko bowiem takie opisowe informacje przedkładane w formie sprawozdań do publicznej wiadomości formułowane są w sposób zmierzający do wywołania korzystniejszego, niż w rzeczywistości, wrażenia o sytuacji finansowej firmy u jej partnerów. Natomiast zapoznanie się z treścią przynajmniej ważniejszych pozycji bilansu umożliwia bardziej obiektywną ocenę. Możliwości „upiększeń” w bilansie stanu finansowego firmy są ograniczone, gdyż zasady jego sporządzania są dość szczegółowo regulowane przez prawo, którego przepisy nakładają ponadto obowiązek zweryfikowania rzetelności sprawozdań finansowych większych spółek przez biegłych rewidentów.
Przedstawione w niniejszym opracowaniu zasady czytania bilansu oraz rachunku wyników przedsiębiorstwa zostały poprzedzone wyjaśnieniami na temat istoty tych sprawozdań finansowych oraz treści ekonomicznej zawartych w nich pozycji. Wyjaśnienia te powinny ułatwić przyswojenie umiejętności posługiwania się danymi sprawozdań finansowych również przez osoby nieposiadające specjalistycznego przygotowania w dziedzinie finansów i księgowości. Opracowanie ma praktyczny charakter. Dlatego dołączono w końcowej części wypełniony przykładowo bilans oraz rachunek zysków i strat sporządzone według urzędowych wzorów. Dane wynikające z tych sprawozdań wykorzystano dla ilustrowania zasad czytania bilansu przykładami liczbowymi.
W opracowaniu uwzględniono standardowe wskaźniki, jakie przy analizie sprawozdań finansowych przedsiębiorstw stosowane są powszechnie zarówno w Polsce, jak i w innych krajach o gospodarce wolnorynkowej. Dzięki temu można także zorientować się o kryteriach, przez pryzmat których kontrahenci zagraniczni będą oceniali krajowe firmy.
Jak już zaznaczono na wstępie, opracowanie adresowane jest w pierwszej kolejności do menedżerów. Może ono jednak okazać się przydatne również dla członków zarządów, rad nadzorczych i komisji rewizyjnych oraz innych organów jednostek gospodarczych, gdyż w zakres funkcji tych organów wchodzą funkcje zarządzania i kontroli, przy realizowaniu których umiejętność wykorzystywania danych sprawozdawczości finansowej ma istotne znaczenie. Zasób wiadomości zawarty w opracowaniu może być pożyteczny także dla pracowników oraz dla innych osób zajmujących się oceną sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstw.
Opracowanie stanowi przewodnik do czytania sprawozdań finansowych przedsiębiorstw bez względu na ich rodzaj działalności. Wiadomości w nim zawarte mogą być zatem wykorzystane przy analizie sprawozdań finansowych przedsiębiorstw produkcyjnych, handlowych i usługowych, jak również firm prowadzących mieszaną działalność. Dane liczbowe, którymi posłużono się dla przykładowej ilustracji wiadomości, dotyczą firmy będącej osobą prawną z uwzględnieniem rozwiązań występujących w spółkach kapitałowych, w tym także w zyskujących sobie coraz szersze prawo obywatelstwa – spółkach akcyjnych.
Prezentowany w opracowaniu przykład liczbowy uwzględnia urzędowe wzory sprawozdań finansowych, jakie obowiązują od 2002 roku, zgodnie ze zmianami wprowadzonymi w ustawie o rachunkowości.
Autor z wdzięcznością przyjmie wszelkie dotyczące opracowania opinie i uwagi Czytelników, które mogą być nadsyłane na adres wydawcy.
Oddaję do rąk Państwa książkę, w której starałam się przedstawić w sposób przystępny i zrozumiały dla prawnika, inżyniera czy humanisty trudne zagadnienia rachunkowości finansowej.
Sprawozdania finansowe dostarczają wielu wartościowych informacji. W praktyce są często traktowane jako swoista „czarna skrzynka”, która wprawdzie oddaje prawdę o firmie, ale prawdę tę są w stanie odczytać tylko księgowi i finansiści. Trzeba bowiem posiadać przynajmniej podstawową wiedzę o czym informują poszczególne pozycje sprawozdania. Jaki wpływ na treść informacji zawartych w sprawozdaniu miały, dopuszczone przez przepisy, rozwiązania przyjęte przez Zarząd firmy przygotowującej sprawozdanie? Jaką politykę rachunkowości przyjęła firma?
Cel, jaki sobie postawiłam to nauczenie samodzielnego „czytania”, rozumienia i analizowania informacji zawartych w sprawozdaniach finansowych tych, którzy podejmują decyzje związane z daną firmą, a więc zarówno nią zarządzają, jak i ją nadzorują.
Chodzi zatem o nabycie umiejętności odkodowania owej „czarnej skrzynki” mając pełną świadomość, że pozyskana dzięki niej prawda o firmie może być różnie odczytywana, bo jak mawiał Picasso „nie ma jednej prawdy”.
Zarządzający powinni zdawać sobie sprawę z ograniczeń związanych z wykorzystywaniem do zarządzania informacji dostarczanych przez dział księgowości.
Treść książki może z powodzeniem stanowić doskonałe wprowadzenie do zrozumienia ustawy o rachunkowości. Szczególnie dotyczy to dopuszczalnych praw wyboru klasyfikacji, wyceny, ujmowania i prezentacji zdarzeń i transakcji gospodarczych wpływających na obraz firmy w sprawozdaniu finansowym.
Książka jest podzielona na 8 części, w których odpowiadam na pytania, jakie najczęściej stawiają sobie czytelnicy sprawozdania finansowego, a więc: co warto wiedzieć o firmie i skąd uzyskać informacje o jej kondycji finansowej, co to jest bilans i jakie zawiera informacje, co wpływa na kondycję finansową firmy, jak oceniać efektywność gospodarowania, jakich informacji dostarcza rachunek zysków i strat a jakich rachunek przepływów pieniężnych, jak oceniać kondycję firmy na podstawie sprawozdania finansowego, jak ocenić stan wypłacalności firmy, o czym nie informuje sprawozdanie finansowe.
Czytelnik zapewne się zdziwi, że książka traktująca o rachunkowości nie wspomina o kontach księgowych. Zawiera ona wiele opracowanych przeze mnie rysunków ułatwiających szybkie zapoznanie się z treścią.
Starałam się przedstawić merytoryczny aspekt tej ciekawej i przydatnej dyscypliny w sposób pozwalający na zrozumienie treści sprawozdania finansowego oraz możliwości wykorzystania informacji w nim zawartych.
Osobom pragnącym pogłębić wiedzę zawartą w tej książce polecam „Sprawozdanie finansowe według polskich i międzynarodowych standardów”.
Kształtowanie nowego systemu społeczno-gospodarczego w naszym kraju i związane z nim oczekiwania wymagają rozwoju gmin jako podstawowych jednostek, łączących interes państwa z potrzebami i interesem społeczności lokalnych. Osiągnięcie tego nie jest jednak możliwe bez udoskonalenia dotychczasowych procesów planowania, budżetowania, bieżącego sterowania i kontroli, których narzędziem jest – między innymi – rachunkowość i analiza finansowa. Rachunkowość i analiza finansowa zaspokajają podstawowe potrzeby informacyjne kierownictwa gmin i wpływają w ten sposób na poziom zarządzania. Wpływ ten odzwierciedla się w efektywności gospodarowania i w sytuacji finansowej gmin i ich podmiotów gospodarczych. Do niedawna nie był on jednak znaczny, ponieważ gminy nie miały większych możliwości realizowania własnej polityki w zakresie prowadzonej działalności. Stan ten nie sprzyjał wszechstronnemu rozwojowi budżetowania i jego narzędzi pod postacią rachunkowości i analizy finansowej i jest on wyraźnie niedostateczny w stosunku do obecnych i przyszłych potrzeb zarządzania.
Gminy funkcjonujące w gospodarce rynkowej wymagają rachunkowości, budżetów i ich analiz eksponujących czynniki pobudzające rozwój i przyczyniające się do lepszego zaspokojenia potrzeb oraz do pomnażania kapitału. Rachunkowość i jej podsystemy, a zwłaszcza rachunek kosztów i analiza finansowa, powinny służyć umacnianiu pozycji gmin w środowisku lokalnym. Celem książki jest próba racjonalizacji procesu budżetowania w świetle potrzeb decyzji zawieranych w budżecie. Szczegółowe cele książki obejmują:
1. Przedstawienie gminy jako podstawowej jednostki samorządu terytorialnego, jej funkcji, zadań i przesłanek działania, a także czynników warunkujących efektywne zarządzanie. Zagadnienia te są przedmiotem rozdziału pierwszego. Podejmując je, uznano, że tylko dokładna znajomość gminy, jej celów i warunków działania, będących w znacznym stopniu czynnikami decydującymi o efektywnym zarządzaniu, może być miarodajną podstawą skonstruowania– adekwatnej do istoty tych czynników – metody kształtowania i oceny jej działalności. Rozdział pierwszy stanowi niejako punkt wyjścia do rozważań.
2. Określenie istoty, funkcji i przedmiotu budżetowania, a także specyficznych jego cech charakterystycznych dla jednostek samorządu terytorialnego. Problematykę tę omawia się w rozdziale drugim, w którym wyjaśnia się pojęcie budżetu, charakteryzuje jego rodzaje i metody tworzenia (także w wybranych krajach Unii Europejskiej). Ustalono, że ranga danego rodzaju budżetu i narzędzi wykorzystywanych przy jego sporządzaniu jest zdeterminowana nie tyle przedmiotem tego budżetu, co przede wszystkim systemem zarządzania w danym kraju, poziomem rozwoju jednostki samorządowej i celem, który zamierza się osiągnąć.
3. Omówienie procedury budżetowania w gminach polskich i związanych z nią regulacji prawnych. Rozważania te, uwzględniające również zakres informacji i sprawozdawczości niezbędnej przy opracowywaniu budżetu i kontroli jego realizacji, przedstawiono w rozdziale trzecim. Rozdział ten uwypukla rangę i znaczenie rachunkowości i analizy finansowej w procesie budżetowania i ocenie realizacji ustalonego budżetu.
4. Zidentyfikowanie narzędzi rachunkowości pomocnych w budżetowaniu i zarządzaniu finansami gminy. Identyfikacji takiej dokonano w rozdziale czwartym. Rozdział ten uwzględnia również zmiany zachodzące w rachunkowości budżetowej na świecie oraz zasady funkcjonowania tej praktyki i dyscypliny w sektorze finansów publicznych w Polsce.
5. Wyeksponowanie szczególnej roli i znaczenia analizy finansowej przy sporządzaniu i realizacji budżetu oraz jego ocenie, czego dokonano w rozdziale piątym. Kierując się wnioskami wynikającymi z rozdziałów poprzednich, stwierdzono tu m.in., że do pełnej oceny gminy, zwłaszcza do oceny jej zdolności do rozwoju, jest niezbędny szerszy kontekst niż ten, do którego nawiązują tradycyjne metody i wskaźniki, a przede wszystkim konieczne jest rozpatrywanie każdej gminy w otoczeniu konkurencyjnym i tzw. makrootoczeniu, tj. w warunkach międzynarodowych, politycznych, społecznych, technologicznych itd. Pomocne mogą być nowoczesne systemy wskaźników wykorzystywanych w ramach prospektywnej analizy finansowej.
6. Ocena tradycyjnego sposobu ustalania budżetu i jego oceny w wybranych gminach oraz określenie możliwości jego modyfikacji. Rozważania z tym związane zawarto w rozdziale szóstym, uwzględniającym również wybrane problemy ryzyka związanego ze stosowaniem proponowanych rozwiązań. Realizacja przedstawionych celów jest próbą zaspokojenia rosnącego zapotrzebowania na uzyskiwanie umiejętności sporządzania budżetu gminy i jego analizy finansowej. Niniejsza praca może być zatem pomocna osobom poszukującym własnej koncepcji budżetu i analizy. Przybliża bowiem ogólną filozofię w tym zakresie.
Książka ma charakter teoretyczno-metodyczno-praktyczny. Z jej części opisowej wynika, że zarządzający finansami gminy powinni korzystać z dorobku wielu dyscyplin naukowych. Wybór przedsięwzięcia i sposobu jego finansowania nie może być bowiem dokonywany jednostronnie i arbitralnie, lecz przy podejmowaniu go należy uwzględnić to, czego pragnie społeczność gminna, a to wiąże się z koniecznością sporządzania odpowiedniego budżetu i przeprowadzania rzetelnej jego analizy finansowej. Zasadniczą część książki stanowi koncepcja budżetowania zadaniowego i analizy realizowanego budżetu. Uwzględnia ona najnowszy dorobek twórców metod budżetowania i analizy budżetu. Za przedmiot budżetu zadaniowego przyjęto nie tylko działalność niematerialną i niewymierną, ale także przedprodukcyjną, produkcyjną i poprodukcyjną, wychodząc z założenia, że pozbawienie jednostki samorządu terytorialnego, jaką jest gmina, wpływu na choćby jedną z tych sfer powoduje, że nie może ona realizować zadań, jakie stawia się przed nią, a więc de facto nie jest gminą.
Przedmiotem książki są również wybrane zagadnienia współcześnie rozumianego rynku kapitałowego, wkomponowane w problematykę efektywności ekonomicznej przedsięwzięć. Ze względu na określone rozmiary książki skoncentrowano się jednak przede wszystkim na tych zagadnieniach, które w naszej rzeczywistości są najważniejsze. Dość powoli przekształca się struktura własnościowa majątku narodowego. Powoli też krystalizowane są zadania gmin. Wiele elementów systemu finansowego tych jednostek dopiero się kształtuje, ulegając ciągłym korektom i zmianom. W tej sytuacji niezwykle trudne było skonstruowanie układu pracy. Zaprezentowany układ jest wyrazem kompromisu między zamiarem przedstawienia praktycznych problemów związanych z opracowywaniem budżetu gminnego a koniecznością określenia teoretycznych podstaw takiego budżetu. Zakres problemowy książki obejmuje budżet i analizę efektywności ekonomicznej podejmowanych przedsięwzięć. Wprowadzanie do gmin nowych zasad gospodarowania i konieczność podejmowania przez nie znacznego wysiłku inwestycyjnego, przy istotnym ograniczaniu wszelkiego rodzaju subwencji i dotacji na finansowanie działalności, powinno stwarzać przesłanki do zainteresowania optymalizacją celów i zadań, które gminy zamierzają realizować. W nowych warunkach gospodarowania podstawowymi źródłami środków finansowych w gminach stały się poza dotacjami i subwencjami zyski, kredyty i emisja papierów wartościowych. Gminy mogą otrzymywać też dodatkowe środki pochodzące z funduszów Unii Europejskiej. Tego rodzaju formy finansowania zmuszają gminy do realizacji inwestycji w sposób, który zapewnia zwrot zaciągniętych zobowiązań oraz przynosi nadwyżkę korzyści nad wydatkami, godzącą interesy Unii i państwa z potrzebami i interesem społeczności lokalnych.
Książka różni się od dotychczas opublikowanych w naszym kraju poświęconych budżetowaniu w gminach przede wszystkim zwartością i kompleksowością proponowanych rozwiązań. Jej nowatorstwo przejawia się głównie w interdyscyplinarnym traktowaniu przedmiotu budżetu. Zamiarem autorów nie było wyeliminowanie podejścia konwencjonalnego do tego przedmiotu, lecz poszerzenie go o nowe obszary, zwłaszcza dotyczące inwestowania i związanego z nim ryzyka. W inwestycjach bowiem rozstrzyga się byt gminy. Utrzymanie pozytywnej
opinii w dłuższym okresie jest właściwie niemożliwe bez odpowiednich inwestycji. Gmina powinna więc poszukiwać nowych możliwości inwestowania, a tym samym szans rozwoju, np. w strukturze portfela swoich usług, czy produktów, strukturze kapitału, a także w sposobach jego wykorzystania. Inwestycje wiążą się jednak zawsze z pewnym ryzykiem. Dlatego decyzja o podjęciu określonej inwestycji powinna być wyrazem kompromisu między oczekiwaną wielkością korzyści a akceptowanym poziomem ryzyka. Ten styl myślenia uwypukla się wyraźnie u prekursorów także rachunkowości budżetowej oraz u reprezentantów globalnego i dynamicznego spojrzenia na jednostki samorządu terytorialnego.
Książka jest adresowana do studentów i wykładowców kierunków zarządzania, finansów i rachunkowości, jak również do praktyków, rad gminnych, zespołów badawczych.
Książka zajmuje się szeroko rozumianą praktyką przestępstw gospodarczych. W rozdziale I zaprezentowano istotę oraz rodzaje nadużyć finansowych. Dokonano ich szerokiej klasyfikacji oraz zaprezentowano wyniki badań z zakresu skali przestępczości gospodarczej w kraju i na świecie.