Rachunkowość podatkowa. Wydanie 9 Irena Olchowicz
Podstawowym celem niniejszego opracowania jest przedstawienie problemów prowadzenia ewidencji rachunkowej dla celów podatku dochodowego od osób prawnych. Ewidencja dla celów podatkowych została skrótowo nazwana rachunkowością podatkową. Nazwa ta nie oznacza, że należy, dla rozliczenia się z tytułu podatku dochodowego, prowadzić całkowicie odrębną od rachunkowości finansowej rachunkowość podatkową.
Ewidencja dla celów podatkowych jest rozumiana jako dodatkowo rozbudowana ewidencja analityczna oraz ewidencja pozabilansowa, ujmująca różnice w kosztach i przychodach według prawa bilansowego i prawa podatkowego, służąca wypełnieniu zeznania podatkowego. Ewidencja dla celów podatkowych służy także ujęciu w księgarniach rachunkowych odroczonego podatku dochodowego, wymagającego ustalenia różnic pomiędzy wartością bilansową i wartością podatkową składników aktywów i pasywów.
W praktyce gospodarczej, ze względu na zakres i złożoność tej ewidencji, może powstawać´ wrażenie, iż jest to ewidencja ,,odrywająca’’ się od zapisów w księgach rachunkowych prowadzonych dla celów sporządzania sprawozdania finansowego. W rzeczywistości jest to realizacja porządku systematycznego w rachunkowości rozbudowanego o dodatkowe przekroje informacyjne, zwłaszcza w zakresie kosztów i przychodów z ich podziałem na koszty i przychody uznawane i nieuznawanie przez prawo podatkowe.
Należy się tu powołać na art. 24 ust. 4 pkt 2 ustawy o rachunkowości, w którym stwierdza się, że zapisy w księgach rachunkowych uporządkowane są chronologicznie i systematycznie według kryteriów klasyfikacyjnych, umożliwiających sporządzenie obowiązujących jednostkę sprawozdań finansowych i innych deklaracji podatkowych oraz dokonanie rozliczeń finansowych.
Z drugiej strony, w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, w art. 9 stwierdza się, że podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i należnego podatku. Dlatego w niniejszym opracowaniu skoncentrowano się przede wszystkim na wymaganiach wynikających z przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych, jakim musi sprostać rachunkowość w zakresie ewidencji, ustalania i rozliczania zobowiązań podatkowych oraz sporządzania zeznania podatkowego.
Problemy te zostały przedstawione szeroko na tle różnic w zasadach prawa bilansowego i prawa podatkowego oraz wynikających z nich odmienności w traktowaniu kosztów i przychodów. Różnice te mogą mieć charakter trwały lub przejściowy, a ze względu na wpływ na wielkość´ dochodu dodatnie lub ujemne.
Ten podział kosztów i przychodów ujęty w ewidencji analitycznej służy sporządzaniu zeznań podatkowych. Ponadto w księgach rachunkowych należy ująć odroczony podatek dochodowy i w tym celu należy przygotować informacje porównawcze o wartości bilansowej i podatkowej składników aktywów i pasywów. Konieczność ustalania odroczonego podatku dochodowego przez podmioty rachunkowości rozszerza znacząco obszar tworzenia informacji dla celów podatkowych.
Są to problemy skomplikowane, wymagające zwłaszcza od księgowych i doradców podatkowych dobrej znajomości prawa bilansowego i prawa podatkowego oraz istniejących pomiędzy nimi różnić.
Różnice pomiędzy przepisami prawa bilansowego i prawa podatkowego w odniesieniu do określonych obszarów i kategorii sprawozdawczych w rachunkowości, takich jak: amortyzacja, leasing, rezerwy, utrata wartości, różnice kursowe i inne przedstawiono w części B opracowania.
Udostępnione IX wydanie opracowania uwzględnia stan prawny na 1 stycznia 2011 r.
